Vergi mukimliği nedir?

Nedir?

Vergi mukimliği (residencia fiscal), bir kişinin hangi ülkede tam mükellef sayıldığını belirler. İspanya'da mutat ikametgâhı (residencia habitual) olan gerçek kişiler gelir vergisinin (IRPF) mükellefidir¹. Agencia Tributaria'ya göre IRPF'yi gelirinin tamamı üzerinden ödeyen mükellefler, gelirin nerede elde edildiğine ve ödeyenin nerede olduğuna bakılmaksızın dünya genelindeki gelirlerinden vergilendirilir⁹.

Mukim olmayan kişiler ise İspanya kaynaklı gelirleri için mukim olmayanlar gelir vergisine (IRNR) tabidir; bu verginin beyannamesi örneğin Modelo 210 ile verilir⁴. Anlaşma açısından da yalnızca bir devletteki kaynak gelirinden vergilendirilen kişi o devletin mukimi sayılmaz².

Vergi mukimliği, oturum izninden bağımsızdır. Belirleyici olan Ley 35/2006'nın 9. maddesindeki ölçütlerdir ve bunlar takvim yılı (año natural) esas alınarak uygulanır¹⁵.

Mukimlik ölçütleri

Aşağıdakilerden herhangi biri gerçekleşirse kişi İspanya'da vergi mukimi sayılır¹⁵:

1. 183 gün kuralı

Kişi takvim yılı içinde 183 günden fazla İspanya'da kalırsa mukimdir¹. Bu süre hesaplanırken ara ara yapılan geçici yurt dışı çıkışları (ausencias esporádicas) da İspanya'da geçmiş gibi sayılır; kişi başka bir ülkede vergi mukimi olduğunu belgelerse bu kural uygulanmaz¹. Vergi cenneti sayılan ülkeler için idare orada 183 gün kalındığının kanıtlanmasını isteyebilir¹. İspanyol kamu idareleriyle yapılan karşılıksız kültürel veya insani işbirliği anlaşmaları nedeniyle geçirilen süreler sayılmaz¹⁵.

Agencia Tributaria'nın Renta 2025 rehberi, vergi mahkemesi TEAC kararlarına dayanarak "kalış" kavramını üç unsurla açıklar⁵:

Belgelenmiş varlık (presencia certificada): Tartışılmaz bir kanıtla belgelenen gün tam gün sayılır; asgari saat aranmaz⁵.
Varsayılan günler (días presuntos): İki belgelenmiş varlık günü arasındaki makul sayıdaki ardışık gün, yurt dışında bulunulduğu kanıtlanmadıkça sayılabilir⁵.
Geçici çıkışlar (ausencias esporádicas): Fiilî varlık günlerine eklenerek toplamın 183'ü aşıp aşmadığına bakılır⁵.

Aynı rehbere göre mukimlik kişinin kendi beyanıyla belirlenmez, kanıtlanması gereken hukuki bir konudur⁵. Yüksek Mahkeme (Tribunal Supremo), kişinin İspanya'ya dönme niyetinin yurt dışındaki süreyi kendiliğinden geçici çıkış yapmayacağını belirtmiştir⁵.

2. Ekonomik çıkar merkezi

Kişinin faaliyetlerinin veya ekonomik çıkarlarının ana merkezi ya da temeli doğrudan veya dolaylı olarak İspanya'daysa, gün sayısına bakılmaksızın mukim sayılır¹⁵.

3. Aile karinesi

Yasal olarak ayrılmamış eş ve ona bağlı reşit olmayan çocuklar İspanya'da yaşıyorsa, aksi kanıtlanana kadar kişinin de İspanya'da mukim olduğu varsayılır¹⁵.

Türkiye-İspanya çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması

Türkiye ile İspanya arasında gelir vergileri alanında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması vardır². Anlaşma 5 Temmuz 2002'de Madrid'de imzalandı, 18 Aralık 2003'te yürürlüğe girdi ve BOE'nin 19 Ocak 2004 tarihli 16 sayılı nüshasında yayımlandı². Metnin bazı maddeleri için BOE'nin 10 Mart 2004 ve 8 Nisan 2004 tarihli nüshalarında düzeltmeler (corrección de erratas) yayımlandı². Hükümler, yürürlüğe giriş yılını izleyen yılın 1 Ocak'ından itibaren başlayan vergi dönemlerine uygulanır².

İki ülkede birden mukim sayılırsanız

Bir kişi her iki ülkenin iç hukukuna göre aynı anda mukim sayılırsa, anlaşmanın 4. maddesindeki sıralama uygulanır²:

Daimi konutun (vivienda permanente) bulunduğu ülke².
Daimi konut iki ülkede de varsa, kişisel ve ekonomik ilişkilerin daha yakın olduğu ülke (centro de intereses vitales)².
Bu belirlenemiyorsa veya daimi konut hiçbir ülkede yoksa, kişinin mutat olarak yaşadığı ülke².
İki ülkede de mutat olarak yaşıyorsa veya hiçbirinde yaşamıyorsa, vatandaşı olduğu ülke².
İki ülkenin vatandaşıysa veya hiçbirinin değilse, iki ülkenin yetkili makamları karşılıklı anlaşmayla karar verir².

Gelir türlerine göre önemli kurallar

Ücret (md. 15): Bir ülkenin mukiminin diğer ülkede yaptığı işten aldığı ücret, kural olarak işin yapıldığı ülkede vergilendirilebilir². Ancak kişi o ülkede herhangi bir 12 aylık dönemde toplam 183 günü aşmıyorsa, ücret o ülkede mukim olmayan bir işverence ödeniyorsa ve işverenin orada işyeri yoksa ücret yalnızca mukim olunan ülkede vergilendirilir².
Serbest meslek (md. 14): Gelir kural olarak yalnızca mukim olunan ülkede vergilendirilir; diğer ülkede sabit bir yer kullanılıyorsa veya orada herhangi bir 12 aylık dönemde toplam 183 gün ya da daha fazla kalınıyorsa o ülke de vergilendirebilir².
Özel emekli maaşı (md. 18): Geçmiş bir işe dayalı emekli maaşları yalnızca alıcının mukim olduğu ülkede vergilendirilebilir².
Kamu görevi ve kamu emekliliği (md. 19): Bir devletin kamu hizmeti karşılığı ödediği emekli maaşı kural olarak yalnızca o devlette vergilendirilir; kişi diğer devletin hem mukimi hem vatandaşıysa orada vergilendirilir².
Gayrimenkul (md. 6 ve 13): Diğer ülkedeki taşınmazdan elde edilen kira ve satış kazancı, taşınmazın bulunduğu ülkede de vergilendirilebilir².
Öğrenciler (md. 20): Diğer ülkeye yalnızca eğitim amacıyla gelen öğrencinin geçim, eğitim veya staj giderleri için aldığı tutarlar orada vergilendirilmez; eğitimle ilgili deneyim için yapılan işten elde edilen ücret iki yıl süreyle yılda 18.000 €'ya kadar muaftır².

Çifte vergiyi önleme yöntemi

İspanya'da mukim olan kişi için anlaşmanın 22. maddesi, Türkiye'de ödenen verginin İspanya'daki gelir vergisinden mahsup edilmesini öngörür; mahsup, o gelire düşen İspanya vergisini aşamaz².

Mukimlik belgesi

Agencia Tributaria, kayıtlarından kişinin İspanya'da vergi mukimi olduğu anlaşılıyorsa mukimlik belgesi (certificado de residencia fiscal) verir³. Anlaşma olan ülkeler için belge, kişinin anlaşma anlamında İspanya mukimi olduğunu doğrular; anlaşma olmayan ülkeler için yalnızca İspanya mukimi olduğunu belirtir³. Belge İspanyolca ve İngilizce düzenlenir³.

Nasıl alınır?

Agencia Tributaria sede electrónica'sında "Todas las gestiones", "Certificados", "Censales" bölümüne girilir; giriş Cl@ve, elektronik sertifika veya elektronik kimlikle yapılır⁶.
Form doldurulur, "Validar solicitud" ile kontrol edilir ve "Firmar y Enviar" ile gönderilir⁶.
Mümkünse belge hemen düzenlenir; daha sonra "Consulta de certificados expedidos" bölümünden veya CSV kodu ile tekrar indirilebilir⁶.
Şartlar o an karşılanmıyorsa ret belgesi oluşur; kişi "Presentar documentos y/o alegaciones" işleminden İspanya'da mukim olduğunu gösteren belgeleri yükleyerek dosyayı yeniden açabilir⁶.
Elektronik yükümlülüğü olmayanlar başvuruyu randevuyla Agencia Tributaria ofisinde de yapabilir; bu durumda belge DEHú'ya ve posta ile gönderilir⁷.

Bkz. dijital sertifika, Cl@ve.

Türkiye'de mukim olanlar için

Türkiye'de mukim olup İspanya'dan gelir elde eden kişi, anlaşmadaki muafiyet veya indirimli oranları uygulatmak için Türk vergi idaresinden alacağı ve anlaşma anlamında mukim olduğunu açıkça belirten bir belge sunar⁴. Bu belge kural olarak düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl geçerlidir⁴.

Sık yapılan hatalar

Oturum izni olmadığı için mukim olunmadığını düşünmek: Ölçüt, IRPF yasasındaki kalış ve çıkar merkezi kurallarıdır¹⁵.
Yurt dışı kısa seyahatleri 183 günden düşmek: Geçici çıkışlar, başka ülkede mukimlik belgelenmedikçe İspanya'da sayılır¹⁵.
Dönme niyetini yurt dışında geçen süreyi geçici çıkış saymak için yeterli sanmak: Agencia Tributaria'nın aktardığı içtihat bunu kabul etmez⁵.

Sık karıştırılan

Vergi mukimliği, oturum izni veya empadronamiento ile aynı şey değildir; mukimlik IRPF yasasındaki ölçütlere göre takvim yılı esasıyla değerlendirilir¹⁵. Beckham yasası adıyla bilinen özel rejimi seçenler, yalnızca İspanya kaynaklı gelirden vergilendirildikleri için çifte vergilendirme anlaşmalarında mukim sayılmaz⁸.

Sık sorulanlar

183 günden az kalırsam İspanya'da vergi ödemez miyim?

Her zaman değil. Ekonomik çıkarlarınızın ana merkezi İspanya'daysa veya eşiniz ve reşit olmayan çocuklarınız İspanya'da yaşıyorsa gün sayısından bağımsız olarak mukim sayılabilirsiniz¹⁵.

Türkiye ile İspanya arasında çifte vergilendirme anlaşması var mı?

Evet. 5 Temmuz 2002'de imzalanan anlaşma 18 Aralık 2003'ten beri yürürlüktedir².

İki ülkede de mukim sayılırsam ne olur?

Anlaşmanın 4. maddesindeki sıra uygulanır: daimi konut, hayati çıkarlar merkezi, mutat ikamet, vatandaşlık ve son olarak yetkili makamların karşılıklı anlaşması².

Türkiye'den aldığım özel emekli maaşı nerede vergilendirilir?

Anlaşmanın 18. maddesine göre geçmiş bir işe dayalı emekli maaşları yalnızca alıcının mukim olduğu ülkede vergilendirilebilir². Kamu hizmeti karşılığı devletin ödediği emekli maaşları için 19. madde ayrı kural koyar².

İspanya mukimlik belgesini nereden alırım?

Agencia Tributaria'nın sede electrónica'sından Cl@ve veya elektronik sertifikayla ya da randevuyla ofisten istenir⁶⁷. İdare kayıtlarından mukimliğinizi tespit edebiliyorsa belge düzenlenir³.

Türkiye'de ödediğim vergi İspanya'da düşülür mü?

İspanya mukimi için Türkiye'de ödenen vergi, o gelire düşen İspanya vergisini aşmamak üzere mahsup edilir².