Autónomo

Nedir?

Autónomo, İspanya'da bir başkasının yönetimi ve organizasyonu dışında, kendi hesabına, düzenli, kişisel ve doğrudan biçimde kazanç amaçlı ekonomik veya mesleki faaliyet yürüten gerçek kişidir; yanında işçi çalıştırıp çalıştırmaması bu tanımı değiştirmez³. Serbest meslek sahibi, danışman, esnaf ya da tek kişilik işletme sahibi bu kapsamdadır. Autónomo olmanın iki ayağı vardır: Seguridad Social'da RETA'ya kayıt ve prim ödeme¹⁸, Agencia Tributaria'da (vergi idaresi) kayıt ve dönemsel vergi beyanları⁴⁵⁶.

Yasa gerçek kişilere (personas físicas) uygulanır³. Yani autónomo bir şirket türü değil, kişinin kendi adına çalışma statüsüdür.

Türk vatandaşı için ön şart: cuenta propia izni

AB, AEA veya İsviçre vatandaşı olmayan ve İspanya'da yaşamayan biri kendi hesabına çalışmak için "kendi hesabına oturum ve çalışma izni" (autorización inicial de residencia temporal y trabajo por cuenta propia) alır⁹. Türk vatandaşları bu kapsamdadır. Dayanağı Ley Orgánica 4/2000 (md. 25 bis, 36, 37) ve Real Decreto 1155/2024'tür (md. 82-85)⁹. Başka izin türleri için çalışma izni ve dijital göçebe vizesi maddelerine bakın.

Şartlar

• İspanya'da ve son beş yılda yaşanan ülkelerde, İspanyol hukukunda suç sayılan fiillerden sabıka kaydı olmaması⁹.
• Kamu düzeni, güvenlik veya halk sağlığı için tehdit oluşturmamak ve gönüllü geri dönüşte üstlenilen "geri dönmeme" süresi içinde olmamak⁹.
• Planlanan faaliyetin açılışı ve işleyişi için İspanyol vatandaşlarından istenen şartları karşılamak⁹.
• Gereken mesleki yeterliliğe veya yeterli deneyime, gerekiyorsa meslek odası kaydına (colegiación) sahip olmak⁹.
• Planlanan yatırımın yeterli olduğunu ve varsa istihdama (kendi istihdamı dahil) etkisini kanıtlamak⁹.
• Harcı ödemek⁹.

Belgeler

• EX-07 resmî başvuru formu, doldurulmuş ve imzalı⁹.
• Pasaportun tamamının fotokopisi⁹.
• Son beş yılda yaşanan ülke veya ülkelerden alınmış sabıka kaydı belgesi⁹.
• 750 m² ve altındaki kalıcı işyerlerinde yapılan perakende ticaret ve Ley 12/2012 ekindeki hizmetler için sorumluluk beyanı veya ön bildirim; diğer faaliyetlerde gereken lisans ve izinlerin listesi ve başvuruların durumu⁹.
• Mesleki yeterliliği, gerekiyorsa diploma denkliğini ve oda kaydını gösteren belgeler⁹.
• Yatırımın yeterliliğini ve istihdama etkisini gösteren belgeler⁹. Bilgi sayfasına göre son iki madde, örneğin ATA, CIAE veya UATAE adlı autónomo örgütlerinden birinin değerlendirme raporuyla kanıtlanabilir⁹.

Yabancı belgeler yeminli tercümanla İspanyolcaya çevrilir ve kamu belgeleri apostilli ya da konsolosluk tasdikli olur⁹. Bkz. apostil, yeminli tercüme.

Başvuru akışı

1. Başvuruyu kişi kendisi, ikamet ettiği yerdeki İspanya konsolosluğunda şahsen yapar⁹.
2. Harçlar başvuruda doğar ve 10 iş günü içinde ödenir: Modelo 790 kod 052 (epígrafe 2.1.3) ve izin altı ay veya daha uzunsa Modelo 790 kod 062 (epígrafe 3.3.1)⁹.
3. Karar süresi, dosyanın yetkili makamın kaydına girdiği günün ertesinden itibaren üç aydır; bu sürede bildirim yapılmazsa başvuru reddedilmiş sayılabilir⁹.
4. Olumlu kararın bildiriminden itibaren bir ay içinde konsolosluktan şahsen vize istenir; en az bir yıl geçerli pasaport ve sabıka kaydı eklenir⁹. Konsolosluk bir ay içinde karar verir⁹.
5. Vize bildirimden itibaren bir ay içinde şahsen alınır; alınmazsa başvurudan vazgeçilmiş sayılır⁹.
6. İspanya'ya üç aylık vize süresi içinde girilir⁹.
7. Girişten itibaren üç ay içinde Seguridad Social'a kayıt (alta) yapılır⁹.
8. Kayıttan sonra bir ay içinde, iznin işlendiği ildeki polis merkezinden TIE şahsen istenir⁹.

İlk izin bir yıl geçerlidir ve tek bir özerk bölge ile tek bir faaliyet sektörüyle sınırlıdır⁹.

RETA kaydı (alta)

RETA kaydı, faaliyete başlamadan en fazla 60 takvim günü önce yapılabilir⁸. Yılda üç kayda kadar kayıt, tüm şartların gerçekleştiği gün geçerli olur; süresi geçmiş kayıtlar şartların oluştuğu ayın ilk gününden etkilidir⁸. 1 Ekim 2018'den beri autónomo'lar Seguridad Social işlemlerini elektronik yolla, sede electrónica üzerinden ya da RED sistemi kullanan yetkili bir temsilci aracılığıyla yapmak zorundadır⁸. Kayıttan çıkış (baja) ve veri değişiklikleri için süre 6 takvim günüdür⁸.

Kayıt sırasında kişi beklediği net geliri Seguridad Social'ın Importass hizmeti üzerinden beyan eder¹. 1 Ocak 2023'ten beri kaydolan herkes yürüttüğü tüm faaliyetleri Tesorería General'e bildirmek zorundadır¹.

Gelire dayalı prim sistemi

2023'ten bu yana autónomo primi, kişinin yıllık net gelirine (rendimientos netos) göre belirlenir¹. Prim tabanı (base de cotización), yıllık net gelirin aylık ortalamasına göre indirimli ve genel tablodan seçilir¹. Net gelirden genel gider için %7 düşülür; sermaye şirketinde en az %25 paylı yöneticiler ve belirli ortaklar için bu oran %3'tür¹.

2026 için kurallar Orden PJC/297/2026 ile yayımlandı²:

• İndirimli tablo (tabla reducida): Aylık net geliri 1.166,70 €'nun altında olanlar için 3 dilimdir; en düşük dilimde (670 €'ya kadar) taban 653,59 € ile 718,94 € arasındadır².
• Genel tablo (tabla general): 1.166,70 €'dan başlayıp 6.000 € üzerine kadar 12 dilimdir; en yüksek dilimin asgari tabanı 1.928,10 €'dur².
• Azami taban: Gelirden bağımsız olarak aylık 5.101,20 €'dur².
• Oranlar: Ortak riskler (contingencias comunes) %28,30, mesleki riskler %1,30, faaliyetin sona ermesi (cese de actividad) %0,90, mesleki eğitim %0,10 ve kuşaklar arası eşitlik mekanizması (MEI) %0,90².

Gelir yıl içinde değişirse 2026'da prim tabanı yılda en fazla altı kez, iki ayda bir değiştirilebilir¹. Yıl sonunda gerçek gelire göre bir düzeltme (regularización) yapılır¹. Ödenecek tutarı hesaplamak için Importass'ta resmî bir simülatör vardır¹.

Yeni başlayanlara indirim (tarifa plana)

Ley 20/2007'nin 38 ter maddesi, ilk kez kaydolan veya son iki yıl içinde kayıtlı olmayan kişilere kayıttan sonraki 12 tam takvim ayı için indirimli prim (cuota reducida) tanır; bu sürede cese de actividad ve mesleki eğitim primi ödenmez³. Seguridad Social'a göre 2023-2025 arasındaki kayıtlarda bu tutar aylık 80 €'dur¹. Yasa, indirimli primin yıllık tutarının Devlet Bütçe Yasası (Ley de Presupuestos Generales del Estado) ile belirleneceğini söyler³.

• Yıllık net geliri asgari ücretin (SMI) altında kalacak olanlar, ikinci 12 ay için de indirim isteyebilir; bu talebe gelirin SMI altında kalacağına dair beyan eklenir¹³.
• İkinci dönemde gelir SMI'yi aşarsa, o yılın ödenmeyen primleri düzeltme ile istenir¹³.
• Daha önce bu indirimden yararlanmış olanlar için kayıtsız geçmesi gereken süre üç yıldır¹³.
• İndirim kayıt sırasında istenmelidir; ikinci dönem için talep o dönem başlamadan yapılır³.
• İndirim süresinde kayıttan çıkılırsa hak sona erer³.
• Autónomo'nun ikinci dereceye kadar akrabası olarak kaydolanlar indirimden yararlanamaz¹.
• En az %33 engelliler ile şiddet ve terör mağdurları için ilk 24 ay aylık 80 € ve geliri SMI altında kalırsa 36 ay daha aylık 160 € uygulanır¹.

Vergi kaydı: Modelo 036

Vergi idaresine kayıt beyannamesi (declaración censal) Modelo 036 ile verilir⁴. Basitleştirilmiş Modelo 037, Orden HAC/1526/2024 ile kaldırıldı; düzenleme 3 Şubat 2025'te yürürlüğe girdi⁴. Eski rehberlerde geçen 037 artık kullanılmaz⁴.

IVA ve IRPF beyanları

• IVA (katma değer vergisi): Üç aylık beyan Modelo 303 ile yapılır. İlk üç çeyrek için süre izleyen ayın 1-20'si, dördüncü çeyrek için 1-30 Ocak'tır⁵. Son gün tatile denk gelirse süre izleyen iş gününe kayar; cumartesi tatil sayılır⁵.
• IRPF ön ödemesi: Doğrudan tespit (estimación directa) usulündekiler Modelo 130, objektif tespit (módulos) usulündekiler Modelo 131 verir⁶. Süreler nisan, temmuz ve ekimde 1-20, dördüncü çeyrekte 1-30 Ocak'tır⁶.
• Hesaplama: Modelo 130'da ödenecek tutar, yıl başından çeyrek sonuna kadarki net kazancın %20'sidir; önceki çeyreklerde ödenen tutarlar düşülür⁷. Önceki yıl net geliri 12.000, 11.000, 10.000 veya 9.000 €'yu aşmayanlar için 25, 50, 75 veya 100 €'luk ek indirim vardır⁷.
• Sıfır beyan: Ödenecek tutar çıkmayan çeyrekte de beyan (declaración negativa) verilir⁶.
• Ön ödeme muafiyeti: Serbest meslekte önceki yıl gelirinin en az %70'i stopaja (retención) tabi olduysa ön ödeme yapılmaz⁷.

Sık yapılan hatalar

• Modelo 037 ile kayıt olmaya çalışmak: Form 3 Şubat 2025'ten beri yoktur⁴.
• Tarifa plana'yı kayıttan sonra istemek: İndirim kayıt anında talep edilmelidir³.
• Kazanç olmayan çeyrekte Modelo 130 vermemek: Sıfır beyan da zorunludur⁶.
• Kayıttan çıkışı bildirmemek: Bildirilmeyen veya süresinde yapılmayan çıkışta prim yükümlülüğü sürer⁸.

Sık karıştırılan

Autónomo primi ile vergi ayrı şeylerdir: Prim Seguridad Social'a, IVA ve IRPF ise Agencia Tributaria'ya ödenir¹⁵⁶. Kendi hesabına çalışma izni ile ücretli çalışma izni de farklı izinlerdir: Birincisinde başvuruyu kişi kendisi konsoloslukta yapar⁹. Bkz. çalışma izni.

Sık sorulanlar

Autónomo primi sabit mi?

Hayır. 2023'ten beri prim, net gelire göre dilimlerden belirlenir ve yıl sonunda gerçek gelire göre düzeltilir¹. 2026 tabloları Orden PJC/297/2026'dadır².

Tarifa plana 2026'da da 80 € mu?

Seguridad Social sayfası 80 € tutarını 2023-2025 kayıtları için verir¹. Yasa, tutarın bütçe yasasıyla belirleneceğini söyler³.

Türkiye'den doğrudan autónomo olarak gelebilir miyim?

Önce kendi hesabına oturum ve çalışma izni gerekir; başvuru Türkiye'deki İspanya konsolosluğunda şahsen yapılır⁹. İlk izin bir yıl geçerlidir ve tek bölge ile tek sektörle sınırlıdır⁹.

RETA kaydını ne zaman yapabilirim?

Faaliyete başlamadan en fazla 60 takvim günü önce yapılabilir⁸. Yeni gelenlerde kayıt, İspanya'ya girişten itibaren üç ay içinde yapılmalıdır⁹.

Modelo 037 ile kayıt olabilir miyim?

Hayır. Modelo 037 kaldırıldı ve 3 Şubat 2025'ten itibaren kayıt Modelo 036 ile yapılır⁴.

Hiç kazanç olmayan çeyrekte de beyan vermek gerekir mi?

Evet. Modelo 130'da ödenecek tutar çıkmayan çeyrekler için de sıfır (negativa) beyan verilir⁶.